

Гораций родился в Венузии небольшом городе на границе Лукании и Апулии:
…Sequor hunc, Lucanus an Apulus anceps,
nam Venusinus arat finem sub utrumque colonus…
В декабре 689 A.U.C., 65 до н.э., в консульство Л. Аврелия Котты и Манлия Торквата.
O nata mecum consule Manlio
tu vina Torquato move consule pressa meo.
me quater undenos sciat inplevisse Decembris,
conlegam Lepidum quo duxit Lollius anno.
Отец Горация был вольноотпущенником, получившим свободу рабом. В Риме занимал должность аукционного сборщика (coactor), в которой скопил некоторые средства, и приобрел небольшое поместье по соседству с Венузием. У Светония должность отца Горация определяется как exactionum coactor, сборщик податей. Геснер вносит уточнение, exauctionum coactor, служащий при аукционисте, собиравший деньги за проданные товары. (В Риме такие служащие получали до 1% со сделки). У Светония же упоминается, что отец Горация мог быть продавцом соленой рыбы (salsamentarius). Предположение возникает по фрагменту из «Риторики к Гереннию», IV 54: Ut si salsamentarii alio dicas: quiesce tu, cuius pater cubito se emungere solet (говоришь как будто о торговце соленой рыбой: замолчи ты, чей отец то и дело локтем себе нос утирал).
nunc ad me redeo libertino patre natum
causa fuit pater his, qui macro pauper agello
si praeco parvas aut, ut fuit ipse, coactor
mercedes sequerer…
Начальное образование Гораций получил в Риме, у Орбилия Пупилла, и у других.
sed puerum est ausus Romam portare docendum
artis quas doceat quivis eques atque senator
semet prognatos. vestem servosque sequentis,
in magno ut populo, siqui vidisset, avita
ex re praeberi sumptus mihi crederet illos.
ipse mihi custos incorruptissimus omnis
circum doctores aderat…
У Орбилия Пупилла Гораций проходил поэмы Ливия Андроника:
…carmina Livi
esse reor, memini quae plagosum mihi parvo
Orbilium dictare…
Также познакомился с Илиадой:
Romae nutriri mihi contigit atque doceri,
iratus Grais quantum nocuisset Achilles.
После этого учился в Афинах:
atque inter silvas Academi quaerere verum.
dura sed emovere loco me tempora grato
civilisque rudem belli tulit aestus in arma
Перед возвращением в Рим побывал в различных местах Греции:
me nec tam patiens Lacedaemon
nec tam Larisae percussit campus opimae
И в Азии:
scis, Lebedus quid sit: Gabiis desertior atque
Fidenis vicus, tamen illic vivere vellem
Гораций служил в армии Брута в должности военного трибуна (tribunus militum):
O saepe mecum tempus in ultimum
deducte Bruto militiae duce
quod mihi pareret legio Romana tribuno
При поражении республиканцев у Филипп бежал с поля боя:
tecum Philippos et celerem fugam
sensi relicta non bene parmula
dura sed emovere loco me tempora grato
civilisque rudem belli tulit aestus in arma
Caesaris Augusti non responsura lacertis
Вернувшись в Рим, Гораций столкнулся с нуждой. Имущество отца было конфисковано (в пользу ветеранов Августа), и Гораций был вынужден «писать для заработка»:
unde simul primum me dimisere Philippi
decisis humilem pinnis inopemque paterni
et laris et fundi paupertas inpulit audax
ut versus facerem…
Гораций указывает, что в Риме он поступил на общественную службу, секретарем. По утверждению Светония, должность Горация называлась scriba quaestorius (секретарь при квесторе) и находилась при казначействе. Наиболее вероятно, что должность Гораций получил уже после знакомства с Меценатом. Сразу после возвращения в Рим у Горация, скорее всего, не было достаточных средств, чтобы вкупиться в коллегию секретарей. Возможно, если Гораций сначала «писал для заработка», с одним из таких стихотворений познакомился Варий или Виргилий, которые, отдавая должное таланту автора, представили его Меценату. Посредством Мецената, Гораций, скорее всего, получил эту должность, и находился на ней не менее семи лет:
de re communi scribae magna atque nova te
orabant hodie meminisses, Quinte, reverti.
…
septimus octavo propior iam fugerit annus
ex quo Maecenas me coepit habere suorum
in numero…
Варий и Виргилий представляют Горация Меценату:
nulla etenim mihi te fors obtulit: optimus olim
Vergilius, post hunc Varius dixere, quid essem.
ut veni coram, singultim pauca locutus —
infans namque pudor prohibebat plura profari —
non ego me claro natum patre, non ego circum
me Satureiano vectari rura caballo,
sed quod eram narro. respondes, ut tuus est mos,
pauca, abeo, et revocas nono post mense iubesque
esse in amicorum numero.
Дружба Грация и Мецената завязалась в 714 A.U.C.
septimus octavo propior iam fugerit annus
ex quo Maecenas me coepit habere suorum
in numero…
…quid? militibus promissa Triquetra
praedia Caesar an est Itala tellure daturus?
Гораций неоднократно упоминает щедрость Мецената к себе.
satis superque me benignitas tua
ditavit
non quo more piris vesci Calaber iubet hospes
tu me fecisti locupletem: ‘vescere sodes.
inspice, si possum donata reponere laetus
Где жил Гораций в Риме, по текстам самого Горация не устанавливается, но городское жилье упоминается неоднократно:
…inde domum me
ad porri et ciceris refero laganique catinum
Romae rus optas, absentem rusticus urbem
tollis ad astra levis. si nusquam es forte vocatus
ad cenam, laudas securum holus…
В Риме Гораций жил просто и незаметно:
incedo solus, percontor quanti holus ac far,
fallacem circum vespertinumque pererro
saepe forum, adsisto divinis, inde domum me
ad porri et ciceris refero laganique catinum,
cena ministratur pueris tribus et lapis albus
pocula cum cyatho duo sustinet, adstat echinus
vilis, cum patera guttus, Campana supellex.
deinde eo dormitum, non sollicitus, mihi quod cras
surgendum sit mane, obeundus Marsya, qui se
voltum ferre negat Noviorum posse minoris.
ad quartam iaceo, post hanc vagor aut ego lecto
aut scripto quod me tacitum iuvet unguor olivo,
non quo fraudatis inmundus Natta lucernis.
ast ubi me fessum sol acrior ire lavatum
admonuit, fugio campum lusumque trigonem.
pransus non avide, quantum interpellet inani
ventre diem durare, domesticus otior.
Обстановка дома у Горация была такой, чтобы принимать и развлекать друзей, без блеска и пышности, оставаясь скромной и комфортной. Гораций часто появлялся в обществе, и был постоянным гостем у Мецената.
…si nusquam es forte vocatus
ad cenam, laudas securum holus ac, velut usquam
vinctus eas, ita te felicem dicis amasque,
quod nusquam tibi sit potandum. iusserit ad se
Maecenas serum sub lumina prima venire
convivam…
Si potes Archiacis conviva recumbere lectis
nec modica cenare times holus omne patella
supremo te sole domi, Torquate, manebo
…at simul atras
ventum est Esquilias…
quodsi me noles usquam discedere…
Во все времена, однако, Гораций предпочитал деревенскую жизнь городской:
tu nidum servas, ego laudo ruris amoeni
rivos et musco circumlita saxa nemusque.
quid quaeris? vivo et regno, simul ista reliqui,
quae vos ad caelum fertis rumore secundo
rure ego viventem, tu dicis in urbe beatum
…Romae sponsorem me rapis: ‘eia,
ne prior officio quisquam respondeat, urge.’
sive aquilo radit terras seu bruma nivalem
…at simul atras
ventum est Esquilias, aliena negotia centum
per caput et circa saliunt latus…
perditur haec inter misero lux non sine votis:
o rus, quando ego te adspiciam…
Любимые места отдыха Горация:
unde si Parcae prohibent iniquae,
dulce pellitis ovibus Galaesi
flumen et regnata petam Laconi
rura Phalantho.
ille terrarum mihi praeter omnis
angulus ridet…
vester, Camenae, vester in arduos
tollor Sabinos, seu mihi frigidum
Praeneste seu Tibur supinum
seu liquidae placuere Baiae.
Впоследствии Гораций насовсем переезжает в деревню. У Горация было по меньшей мере два загородных поместья, одно — прославленное имение в Сабинских горах:
satis beatus unicis Sabinis.
(На второе, менее известное, по соседству с фешенебельным Тибуром, указывает Светоний.) Рядом с первым находилось две деревни, Varia и Mandela:
quinque bonos solitum Variam dimittere patres
quem Mandela bibit, rugosus frigore pagus
И храм Вакуны:
haec tibi dictabam post fanum putre Vacunae
На территории поместья находился Бандузийский источник (название, скорее всего, источнику дал сам Гораций):
O fons Bandusiae, splendidior vitro,
fons etiam rivo dare nomen idoneus…
frigidior Thraecam nec purior ambiat Hebrus,
infirmo capiti fluit utilis, utilis alvo.
От которого брала начало р. Дигенция:
me quotiens reficit gelidus Digentia rivus,
quem Mandela bibit…
Гораций описывает леса, скалы и горы:
continui montes si dissocientur opaca
valle, sed ut veniens dextrum latus adspiciat sol,
laevum discedens curru fugiente vaporet,
temperiem laudes. quid si rubicunda benigni
corna vepres et pruna ferant, si quercus et ilex
multa fruge pecus, multa dominum iuvet umbra?
inpune tutum per nemus arbutos
quaerunt latentis et thyma…
utcumque dulci, Tyndari, fistula
valles et Usticae cubantis
levia personuere saxa.
purae rivos aquae silvaque iugerum
paucorum…
et paulum silvae super his foret.
Vilice silvarum et mihi me reddentis agelli,
Резиденция находилась в долине Устики, между горами Лукретил и Устика, неподалеку от источника:
Velox amoenum saepe Lucretilem
mutat Lycaeo Faunus…
valles et Usticae cubantis
hic in reducta valle…
hortus ubi et tecto vicinus iugis aquae fons
При поместье содержался слуга и восемь рабов:
ni rapis, accedes opera agro nona Sabino’.
При поместье проживало также пять семей:
quem tu fastidis, habitatum quinque focis…
Содержался скот:
olentis uxores mariti
…abeasque parvis
aequus alumnis
Vilice silvarum et mihi me reddentis agelli etc.
pingue pecus domino facias…
lignorum et pecoris tibi calo argutus et horti
Характер земель и образа жизни Горация не предполагают, что земли были достаточно плодородными и интенсивно возделаны. Тем не менее, Гораций упоминает зерновые посевы, луга и сад:
…et segetis certa fides meae
Hoc erat in votis: modus agri non ita magnus
hortus ubi…
multa mole docendus aprico parcere prato
Гораций указывает, что виноград (обычный для итальянской деревни) у него не выращивался:
angulus iste feret piper et tus ocius uva
У себя в деревне Гораций писал, читал, гулял, отдыхал и занимался землей:
quorsum pertinuit stipare Platona Menandro?
Eupolin, Archilochum, comites educere tantos?
nunc veterum libris, nunc somno et inertibus horis
rident vicini glaebas et saxa moventem
namque me silva lupus in Sabina,
dum meam canto Lalagen et ultra
terminum curis vagor expeditis
quid prius inlustrem saturis musaque pedestri
rure meo possum quidvis perferre patique
Образ жизни в общем был прост и умерен:
cena brevis iuvat et prope rivum somnus in herba
О себе и друзьях Гораций рассказывает:
sermo oritur, non de villis domibusve alienis,
nec male necne Lepos saltet, sed, quod magis ad nos
pertinet et nescire malum est, agitamus, utrumne
divitiis homines an sint virtute beati,
quidve ad amicitias, usus rectumne, trahat nos
et quae sit natura boni summumque quid eius.
Cervius haec inter vicinus garrit anilis
ex re fabellas…
Свой характер Гораций описывает как запальчивый, но мягкий и уступчивый:
…me quoque pectoris
temptavit in dulci iuventa
fervor…
ille est, tu levior cortice et inprobo
iracundior Hadria
lenit albescens animos capillus
litium et rixae cupidos protervae:
non ego hoc ferrem calidus iuventa
consule Planco.
irasci celerem, tamen ut placabilis essem
Гораций удовлетворен своим положением:
…nihil supra
deos lacesso nec potentem amicum
largiora flagito
…nil cupientium
nudus castra peto et transfuga divitum
partis linquere gestio
satis superque me benignitas tua
ditavit, haud paravero
quod aut avarus ut Chremes terra premam,
discinctus aut perdam nepos
si praeco parvas aut, ut fuit ipse, coactor
mercedes sequerer, neque ego essem questus…
…bene est. nil amplius oro,
Maia nate, nisi ut propria haec mihi munera faxis
Признательный сын и верный друг:
nil me paeniteat sanum patris huius etc.
nil ego contulerim iucundo sanus amico
Pompei, meorum prime sodalium,
…recepto
dulce mihi furere est amico.
Любит простоту и удовольствия жизни, но не отдается праздности и сладострастию:
nec somnum plebis laudo satur altilium nec
otia divitiis Arabum liberrima muto.
nec lusisse pudet, sed non incidere ludum
Разносторонний и способен приспособиться к обстоятельствам:
nimirum hic ego sum, nam tuta et parvola laudo,
cum res deficiunt, satis inter vilia fortis,
verum ubi quid melius contingit et unctius, idem
vos sapere et solos aio bene vivere, quorum
conspicitur nitidis fundata pecunia villis.
Отсюда его раб Дав обвиняет его в непостоянстве:
…laudas
fortunam et mores antiquae plebis, et idem,
siquis ad illa deus subito te agat, usque recuses
Praeter laudem nullius avarus (кроме славы, не жаден ни до чего):
quodsi me lyricis vatibus inseres,
sublimi feriam sidera vertice
Замечает о себе как о лирическом поэте:
Exegi monumentum aere perennius etc.
princeps Aeolium carmen ad Italos
deduxisse modos…
…monstror digito praetereuntium
Romanae fidicen lyrae,
quod spiro et placeo, si placeo, tuum est.
Соотносит себя с «диркейским лебедем» Пиндаром:
…ego apis Matinae
more modoque,
grata carpentis thyma per laborem
plurimum, circa nemus uvidique
Tiburis ripas operosa parvos
carmina fingo.
Как об авторе Эподов:
libera per vacuum posui vestigia princeps,
non aliena meo pressi pede. qui sibi fidet,
dux reget examen. Parios ego primus iambos
ostendi Latio, numeros animosque secutus
Archilochi, non res et agentia verba Lycamben
Как о сатирике:
hoc erat, experto frustra Varrone Atacino
atque quibusdam aliis, melius quod scribere possem
inventore minor…
Sunt quibus in satura videar nimis acer et ultra
legem tendere opus, sine nervis altera quidquid
conposui pars esse putat similisque meorum
mille die versus deduci posse…
Как об эпическом авторе:
…dum pudor
inbellisque lyrae Musa potens vetat
laudes egregii Caesaris et tuas
culpa deterere ingeni
…cupidum, pater optime, vires
deficiunt…
…nec sermones ego mallem
repentis per humum quam res conponere gestas
terrarumque situs et flumina dicere et arces
montibus inpositas et barbara regna tuisque
auspiciis totum confecta duella per orbem
claustraque custodem pacis cohibentia Ianum
et formidatam Parthis te principe Romam,
si quantum cuperem possem quoque, sed neque parvom
carmen maiestas recipit tua nec meus audet
rem temptare pudor quam vires ferre recusent
Как представляется, Гораций писал медленно, и часто исправлял:
…operosa parvos
carmina fingo
scribendi recte: nam ut multum, nil moror…
saepe stilum vertas…
Sic raro scribis, ut toto non quater anno
membranam poscas, scriptorum quaeque retexens
sed turpem putat inscite metuitque lituram.
…carmen reprehendite, quod non
multa dies et multa litura coercuit atque
praesectum deciens non castigavit ad unguem
Как «собрат по перу», свободен от зависти и к заслугам и репутации коллег:
…nil mi officit, inquam,
ditior hic aut est quia doctior, est locus uni
cuique suus…
arguta meretrice potes Davoque Chremeta
eludente senem comis garrire libellos
unus vivorum, Fundani, Pollio regum
facta canit pede ter percusso, forte epos acer
ut nemo Varius ducit, molle atque facetum
Vergilio adnuerunt gaudentes rure Camenae
Как философ, Гораций конкретно не причисляет себя ни к какой школе; иногда он стоик, в целом — эпикуреец, «в теории и на практике»:
…carpe diem quam minimum credula postero
Parcus deorum cultor et infrequens,
insanientis dum sapientiae
consultus erro, nunc retrorsum
vela dare atque iterare cursus
…namque deos didici securum agere aevom
nec, siquid miri faciat natura, deos id
tristis ex alto caeli demittere tecto.
ac ne forte roges, quo me duce, quo lare tuter
nullius addictus iurare in verba magistri,
quo me cumque rapit tempestas, deferor hospes.
nunc agilis fio et mersor civilibus undis
virtutis verae custos rigidusque satelles,
nunc in Aristippi furtim praecepta relabor
Как политик:
parce privatus nimium cavere…
Общаясь с «великими мира сего», Гораций проявлял большой такт, очевидный по его знакомству с Августом, Меценатом и прочими. Гораций часто «расточает комплименты» в адрес патронов, и делает это с виртуозным мастерством. Epistulae I 9 демонстрирует умение Горация не только приобретать, но и сохранять расположение патронов при любых обстоятельствах. См. также Epistulae I 17.
Вокруг Горация благородные и образованные люди, с которыми его связывает близкая дружба. В первую очередь это явствует из имен, к которым обращены многие стихотворения, и повод, по которому они были написаны.
…pauperemque dives
me petit…
Plotius et Varius, Maecenas Vergiliusque,
Valgius et probet haec Octavius optimus atque
Fuscus et haec utinam Viscorum laudet uterque
ambitione relegata. te dicere possum,
Pollio, te, Messalla, tuo cum fratre, simulque
vos, Bibule et Servi, simul his te, candide Furni,
conpluris alios, doctos ego quos et amicos
prudens praetereo…
…tamen me
cum magnis vixisse invita fatebitur usque
invidia…
В числе любимых авторов Горация в основном авторы греческие:
vos exemplaria Graeca
nocturna versate manu, versate diurna
Помимо греческих имен, которым следовал Гораций, об этом говорят такие строки:
quorsum pertinuit stipare Platona Menandro?
Eupolin, Archilochum, comites educere tantos?
Troiani belli scriptorem, Maxime Lolli,
dum tu declamas Romae, Praeneste relegi
Жизнь Горация несколько раз подвергалась опасности. Гадюка и медведь:
ut tuto ab atris corpore viperis
dormirem et ursis, ut premerer sacra
lauroque conlataque myrto,
non sine dis animosus infans.
Поражение при Филиппах:
vestris amicum fontibus et choris
non me Philippis versa acies retro,
Упавшее дерево:
devota non extinxit arbor
Шторм у мыса Палинур на побережье Лукании:
nec Sicula Palinurus unda.
Волк:
namque me silva lupus in Sabina,
…
fugit inermem
Горцаций не был женат:
Martiis caelebs quid agam kalendis
Гораций был невысокого роста (Светоний приводит отрывок из письма Августа Горацию, по которому можно предположить, что Гораций был тучен):
…ab imo
ad summum totus moduli bipedalis…
Имел черные волосы:
…nigros angusta fronte capillos
Рано поседел:
…praecanum…
lenit albescens animos capillus
Слаб зрением:
hic oculis ego nigra meis collyria lippus
inlinere…
В юности заботился о своей внешности:
quem tenues decuere togae nitidique capilli,
Гораций не хотел пережить Мецената. Как оказалось, этот поэтический зарок Гораций исполнил почти буквально. Меценат умер в конце 8 г. до н.э., и Гораций пережил его только на несколько недель (от внезапной болезни).
…ille dies utramque
ducet ruinam. non ego perfidum
dixi sacramentum: ibimus, ibimus,
utcumque praecedes, supremum
carpere iter comites parati.