HORATIUS.RU • Q. HORATII FLACCI • POEMATA ET VITA  
CARM. ICARM. IICARM. IIICARM. IVCARM. SAEC.EP.SERM. ISERM. IIEPIST. IEPIST. IIA. P.

Жизнь и облик Горация по его текстам

© Север Г. М., 2008

Гораций родился в Венузии небольшом городе на границе Лукании и Апулии:

…Sequor hunc, Lucanus an Apulus anceps,

nam Venusinus arat finem sub utrumque colonus…

[Sermones II 1, 34—35]

В декабре 689 A.U.C., 65 до н.э., в консульство Л. Аврелия Котты и Манлия Торквата.

O nata mecum consule Manlio

[Carmina III 21, 1]

 

tu vina Torquato move consule pressa meo.

[Epodi 13, 6]

 

me quater undenos sciat inplevisse Decembris,

conlegam Lepidum quo duxit Lollius anno.

[Epistulae I 20, 27—28]

Отец Горация был вольноотпущенником, получившим свободу рабом. В Риме занимал должность аукционного сборщика (coactor), в которой скопил некоторые средства, и приобрел небольшое поместье по соседству с Венузием. У Светония должность отца Горация определяется как exactionum coactor, сборщик податей. Геснер вносит уточнение, exauctionum coactor, служащий при аукционисте, собиравший деньги за проданные товары. (В Риме такие служащие получали до 1% со сделки). У Светония же упоминается, что отец Горация мог быть продавцом соленой рыбы (salsamentarius). Предположение возникает по фрагменту из «Риторики к Гереннию», IV 54: Ut si salsamentarii alio dicas: quiesce tu, cuius pater cubito se emungere solet (говоришь как будто о торговце соленой рыбой: замолчи ты, чей отец то и дело локтем себе нос утирал).

nunc ad me redeo libertino patre natum

[Sermones I 6, 45]

 

causa fuit pater his, qui macro pauper agello

[Sermones I 6, 71]

 

si praeco parvas aut, ut fuit ipse, coactor

mercedes sequerer…

[Sermones I 6, 86—87]

Начальное образование Гораций получил в Риме, у Орбилия Пупилла, и у других.

sed puerum est ausus Romam portare docendum

artis quas doceat quivis eques atque senator

semet prognatos. vestem servosque sequentis,

in magno ut populo, siqui vidisset, avita

ex re praeberi sumptus mihi crederet illos.

ipse mihi custos incorruptissimus omnis

circum doctores aderat…

[Sermones I 6, 76—82]

У Орбилия Пупилла Гораций проходил поэмы Ливия Андроника:

…carmina Livi

esse reor, memini quae plagosum mihi parvo

Orbilium dictare…

[Epistulae II 1, 69—71]

Также познакомился с Илиадой:

Romae nutriri mihi contigit atque doceri,

iratus Grais quantum nocuisset Achilles.

[Epistulae II 2, 41—42]

После этого учился в Афинах:

atque inter silvas Academi quaerere verum.

dura sed emovere loco me tempora grato

civilisque rudem belli tulit aestus in arma

[Epistulae II 2, 45—47]

Перед возвращением в Рим побывал в различных местах Греции:

       me nec tam patiens Lacedaemon

nec tam Larisae percussit campus opimae

[Carmina I 7, 10—11]

И в Азии:

scis, Lebedus quid sit: Gabiis desertior atque

Fidenis vicus, tamen illic vivere vellem

[Epistulae I 11, 7—8]

Гораций служил в армии Брута в должности военного трибуна (tribunus militum):

O saepe mecum tempus in ultimum

deducte Bruto militiae duce

[Carmina II 7, 1—2]

 

quod mihi pareret legio Romana tribuno

[Sermones I 6, 48]

При поражении республиканцев у Филипп бежал с поля боя:

tecum Philippos et celerem fugam

sensi relicta non bene parmula

[Carmina II 7, 9—10]

 

dura sed emovere loco me tempora grato

civilisque rudem belli tulit aestus in arma

Caesaris Augusti non responsura lacertis

[Epistulae II 2, 46—48]

Вернувшись в Рим, Гораций столкнулся с нуждой. Имущество отца было конфисковано (в пользу ветеранов Августа), и Гораций был вынужден «писать для заработка»:

unde simul primum me dimisere Philippi

decisis humilem pinnis inopemque paterni

et laris et fundi paupertas inpulit audax

ut versus facerem…

[Epistulae II 2, 49—52]

Гораций указывает, что в Риме он поступил на общественную службу, секретарем. По утверждению Светония, должность Горация называлась scriba quaestorius (секретарь при квесторе) и находилась при казначействе. Наиболее вероятно, что должность Гораций получил уже после знакомства с Меценатом. Сразу после возвращения в Рим у Горация, скорее всего, не было достаточных средств, чтобы вкупиться в коллегию секретарей. Возможно, если Гораций сначала «писал для заработка», с одним из таких стихотворений познакомился Варий или Виргилий, которые, отдавая должное таланту автора, представили его Меценату. Посредством Мецената, Гораций, скорее всего, получил эту должность, и находился на ней не менее семи лет:

de re communi scribae magna atque nova te

orabant hodie meminisses, Quinte, reverti.

septimus octavo propior iam fugerit annus

ex quo Maecenas me coepit habere suorum

in numero…

[Sermones II 6, 36—42]

Варий и Виргилий представляют Горация Меценату:

nulla etenim mihi te fors obtulit: optimus olim

Vergilius, post hunc Varius dixere, quid essem.

ut veni coram, singultim pauca locutus —

infans namque pudor prohibebat plura profari —

non ego me claro natum patre, non ego circum

me Satureiano vectari rura caballo,

sed quod eram narro. respondes, ut tuus est mos,

pauca, abeo, et revocas nono post mense iubesque

esse in amicorum numero.

[Sermones I 6, 54—62]

Дружба Грация и Мецената завязалась в 714 A.U.C.

septimus octavo propior iam fugerit annus

ex quo Maecenas me coepit habere suorum

in numero…

[Sermones II 6, 40—42]

 

…quid? militibus promissa Triquetra

praedia Caesar an est Itala tellure daturus?

[Sermones II 6, 55—56]

Гораций неоднократно упоминает щедрость Мецената к себе.

satis superque me benignitas tua

       ditavit

[Epodi 1, 31—32]

 

non quo more piris vesci Calaber iubet hospes

tu me fecisti locupletem: ‘vescere sodes.

[Epistulae I 7, 14—15]

 

inspice, si possum donata reponere laetus

[Epistulae I 7, 39]

Где жил Гораций в Риме, по текстам самого Горация не устанавливается, но городское жилье упоминается неоднократно:

…inde domum me

ad porri et ciceris refero laganique catinum

[Sermones I 6, 114—115]

 

Romae rus optas, absentem rusticus urbem

tollis ad astra levis. si nusquam es forte vocatus

ad cenam, laudas securum holus…

[Sermones II 7, 28—30]

В Риме Гораций жил просто и незаметно:

incedo solus, percontor quanti holus ac far,

fallacem circum vespertinumque pererro

saepe forum, adsisto divinis, inde domum me

ad porri et ciceris refero laganique catinum,

cena ministratur pueris tribus et lapis albus

pocula cum cyatho duo sustinet, adstat echinus

vilis, cum patera guttus, Campana supellex.

deinde eo dormitum, non sollicitus, mihi quod cras

surgendum sit mane, obeundus Marsya, qui se

voltum ferre negat Noviorum posse minoris.

ad quartam iaceo, post hanc vagor aut ego lecto

aut scripto quod me tacitum iuvet unguor olivo,

non quo fraudatis inmundus Natta lucernis.

ast ubi me fessum sol acrior ire lavatum

admonuit, fugio campum lusumque trigonem.

pransus non avide, quantum interpellet inani

ventre diem durare, domesticus otior.

[Sermones I 6, 112—128]

Обстановка дома у Горация была такой, чтобы принимать и развлекать друзей, без блеска и пышности, оставаясь скромной и комфортной. Гораций часто появлялся в обществе, и был постоянным гостем у Мецената.

…si nusquam es forte vocatus

ad cenam, laudas securum holus ac, velut usquam

vinctus eas, ita te felicem dicis amasque,

quod nusquam tibi sit potandum. iusserit ad se

Maecenas serum sub lumina prima venire

convivam…

[Sermones II 7, 29—34]

 

Si potes Archiacis conviva recumbere lectis

nec modica cenare times holus omne patella

supremo te sole domi, Torquate, manebo

[Epistulae I 5, 1—3]

 

…at simul atras

ventum est Esquilias…

[Sermones II 6, 32—33]

 

quodsi me noles usquam discedere…

[Epistulae I 7, 25]

Во все времена, однако, Гораций предпочитал деревенскую жизнь городской:

tu nidum servas, ego laudo ruris amoeni

rivos et musco circumlita saxa nemusque.

quid quaeris? vivo et regno, simul ista reliqui,

quae vos ad caelum fertis rumore secundo

[Epistulae I 10, 6—9]

 

rure ego viventem, tu dicis in urbe beatum

[Epistulae I 14, 10]

 

…Romae sponsorem me rapis: ‘eia,

ne prior officio quisquam respondeat, urge.’

sive aquilo radit terras seu bruma nivalem

[Sermones II 6, 23—25]

 

…at simul atras

ventum est Esquilias, aliena negotia centum

per caput et circa saliunt latus…

[Sermones II 6, 32—34]

 

perditur haec inter misero lux non sine votis:

o rus, quando ego te adspiciam…

[Sermones II 6, 59—60]

Любимые места отдыха Горация:

unde si Parcae prohibent iniquae,

dulce pellitis ovibus Galaesi

flumen et regnata petam Laconi

       rura Phalantho.

ille terrarum mihi praeter omnis

angulus ridet…

[Carmina II 6, 9—14]

 

vester, Camenae, vester in arduos

tollor Sabinos, seu mihi frigidum

       Praeneste seu Tibur supinum

              seu liquidae placuere Baiae.

[Carmina III 4, 21—24]

Впоследствии Гораций насовсем переезжает в деревню. У Горация было по меньшей мере два загородных поместья, одно — прославленное имение в Сабинских горах:

satis beatus unicis Sabinis.

[Carmina II 18, 14]

(На второе, менее известное, по соседству с фешенебельным Тибуром, указывает Светоний.) Рядом с первым находилось две деревни, Varia и Mandela:

quinque bonos solitum Variam dimittere patres

[Epistulae I 14, 3]

 

quem Mandela bibit, rugosus frigore pagus

[Epistulae I 18, 104]

И храм Вакуны:

haec tibi dictabam post fanum putre Vacunae

[Epistulae I 10, 49]

На территории поместья находился Бандузийский источник (название, скорее всего, источнику дал сам Гораций):

O fons Bandusiae, splendidior vitro,

[Carmina III 13, 1]

 

fons etiam rivo dare nomen idoneus…

frigidior Thraecam nec purior ambiat Hebrus,

infirmo capiti fluit utilis, utilis alvo.

[Epistulae I 16, 12—14]

От которого брала начало р. Дигенция:

me quotiens reficit gelidus Digentia rivus,

quem Mandela bibit…

[Epistulae I 18, 103—104]

Гораций описывает леса, скалы и горы:

continui montes si dissocientur opaca

valle, sed ut veniens dextrum latus adspiciat sol,

laevum discedens curru fugiente vaporet,

temperiem laudes. quid si rubicunda benigni

corna vepres et pruna ferant, si quercus et ilex

multa fruge pecus, multa dominum iuvet umbra?

[Epistulae I 16, 5—10]

 

inpune tutum per nemus arbutos

quaerunt latentis et thyma…

utcumque dulci, Tyndari, fistula

       valles et Usticae cubantis

              levia personuere saxa.

[Carmina I 17, 5—12]

 

purae rivos aquae silvaque iugerum

paucorum…

[Carmina III 16, 29—30]

 

et paulum silvae super his foret.

[Sermones II 6, 3]

 

Vilice silvarum et mihi me reddentis agelli,

[Epistulae I 14, 1]

Резиденция находилась в долине Устики, между горами Лукретил и Устика, неподалеку от источника:

Velox amoenum saepe Lucretilem

mutat Lycaeo Faunus…

[Carmina I 17, 1]

 

       valles et Usticae cubantis

[Carmina I 17, 11]

 

hic in reducta valle…

[Carmina I 17, 17]

 

hortus ubi et tecto vicinus iugis aquae fons

[Sermones II 6, 2]

При поместье содержался слуга и восемь рабов:

ni rapis, accedes opera agro nona Sabino’.

[Sermones II 7, 118]

При поместье проживало также пять семей:

quem tu fastidis, habitatum quinque focis…

[Epistulae I 14, 2]

Содержался скот:

       olentis uxores mariti

[Carmina I 17, 7]

 

…abeasque parvis

       aequus alumnis

[Carmina III 18, 3—4]

 

Vilice silvarum et mihi me reddentis agelli etc.

[Epistulae I 14, 1]

 

pingue pecus domino facias…

[Sermones II 6, 14]

 

lignorum et pecoris tibi calo argutus et horti

[Epistulae I 14, 42]

Характер земель и образа жизни Горация не предполагают, что земли были достаточно плодородными и интенсивно возделаны. Тем не менее, Гораций упоминает зерновые посевы, луга и сад:

…et segetis certa fides meae

[Carmina III 16, 30]

 

Hoc erat in votis: modus agri non ita magnus

hortus ubi…

[Sermones II 6, 1—2]

 

multa mole docendus aprico parcere prato

[Epistulae I 14, 30]

Гораций указывает, что виноград (обычный для итальянской деревни) у него не выращивался:

angulus iste feret piper et tus ocius uva

[Epistulae I 14, 23]

У себя в деревне Гораций писал, читал, гулял, отдыхал и занимался землей:

quorsum pertinuit stipare Platona Menandro?

Eupolin, Archilochum, comites educere tantos?

[Sermones II 3, 11—12]

 

nunc veterum libris, nunc somno et inertibus horis

[Sermones II 6, 61]

 

rident vicini glaebas et saxa moventem

[Epistulae I 14, 39]

 

namque me silva lupus in Sabina,

dum meam canto Lalagen et ultra

terminum curis vagor expeditis

[Carmina I 22, 9—11]

 

quid prius inlustrem saturis musaque pedestri

[Sermones II 6, 17]

 

rure meo possum quidvis perferre patique

[Epistulae I 15, 17]

Образ жизни в общем был прост и умерен:

cena brevis iuvat et prope rivum somnus in herba

[Epistulae I 14, 35]

О себе и друзьях Гораций рассказывает:

sermo oritur, non de villis domibusve alienis,

nec male necne Lepos saltet, sed, quod magis ad nos

pertinet et nescire malum est, agitamus, utrumne

divitiis homines an sint virtute beati,

quidve ad amicitias, usus rectumne, trahat nos

et quae sit natura boni summumque quid eius.

Cervius haec inter vicinus garrit anilis

ex re fabellas…

[Sermones II 6, 71—78]

Свой характер Гораций описывает как запальчивый, но мягкий и уступчивый:

…me quoque pectoris

       temptavit in dulci iuventa

               fervor…

[Carmina I 16, 22—24]

 

       ille est, tu levior cortice et inprobo

iracundior Hadria

[Carmina III 9, 22—23]

 

lenit albescens animos capillus

litium et rixae cupidos protervae:

non ego hoc ferrem calidus iuventa

       consule Planco.

[Carmina III 14, 25—28]

 

irasci celerem, tamen ut placabilis essem

[Epistulae I 20, 25]

Гораций удовлетворен своим положением:

…nihil supra

       deos lacesso nec potentem amicum

largiora flagito

[Carmina II 18, 11—13]

 

…nil cupientium

nudus castra peto et transfuga divitum

       partis linquere gestio

[Carmina III 16, 22—24]

 

satis superque me benignitas tua

       ditavit, haud paravero

quod aut avarus ut Chremes terra premam,

       discinctus aut perdam nepos

[Epodi 1, 31—34]

 

si praeco parvas aut, ut fuit ipse, coactor

mercedes sequerer, neque ego essem questus…

[Sermones I 6, 86—87]

 

…bene est. nil amplius oro,

Maia nate, nisi ut propria haec mihi munera faxis

[Sermones II 6, 4—5]

Признательный сын и верный друг:

nil me paeniteat sanum patris huius etc.

[Sermones I 6, 89]

 

nil ego contulerim iucundo sanus amico

[Sermones I 5, 44]

 

Pompei, meorum prime sodalium,

[Carmina II 7, 5]

 

       …recepto

               dulce mihi furere est amico.

[Carmina II 7, 27—28]

Любит простоту и удовольствия жизни, но не отдается праздности и сладострастию:

nec somnum plebis laudo satur altilium nec

otia divitiis Arabum liberrima muto.

[Epistulae I 7, 35—36]

 

nec lusisse pudet, sed non incidere ludum

[Epistulae I 14, 36]

Разносторонний и способен приспособиться к обстоятельствам:

nimirum hic ego sum, nam tuta et parvola laudo,

cum res deficiunt, satis inter vilia fortis,

verum ubi quid melius contingit et unctius, idem

vos sapere et solos aio bene vivere, quorum

conspicitur nitidis fundata pecunia villis.

[Epistulae I 15, 42—46]

Отсюда его раб Дав обвиняет его в непостоянстве:

…laudas

fortunam et mores antiquae plebis, et idem,

siquis ad illa deus subito te agat, usque recuses

[Sermones II 7, 22—24]

 

Praeter laudem nullius avarus (кроме славы, не жаден ни до чего):

quodsi me lyricis vatibus inseres,

sublimi feriam sidera vertice

[Carmina I 1, 35—36]

Замечает о себе как о лирическом поэте:

Exegi monumentum aere perennius etc.

[Carmina III 30, 1]

 

princeps Aeolium carmen ad Italos

deduxisse modos…

[Carmina III 30, 13—14]

 

       …monstror digito praetereuntium

Romanae fidicen lyrae,

       quod spiro et placeo, si placeo, tuum est.

[Carmina IV 3, 22]

Соотносит себя с «диркейским лебедем» Пиндаром:

…ego apis Matinae

       more modoque,

grata carpentis thyma per laborem

plurimum, circa nemus uvidique

Tiburis ripas operosa parvos

       carmina fingo.

[Carmina IV 2, 27—32]

Как об авторе Эподов:

libera per vacuum posui vestigia princeps,

non aliena meo pressi pede. qui sibi fidet,

dux reget examen. Parios ego primus iambos

ostendi Latio, numeros animosque secutus

Archilochi, non res et agentia verba Lycamben

[Epistulae I 19, 21—25]

Как о сатирике:

hoc erat, experto frustra Varrone Atacino

atque quibusdam aliis, melius quod scribere possem

inventore minor…

[Sermones I 10, 54—56]

 

Sunt quibus in satura videar nimis acer et ultra

legem tendere opus, sine nervis altera quidquid

conposui pars esse putat similisque meorum

mille die versus deduci posse…

[Sermones II 1, 1—4]

Как об эпическом авторе:

…dum pudor

inbellisque lyrae Musa potens vetat

laudes egregii Caesaris et tuas

       culpa deterere ingeni

[Carmina I 6, 9—12]

 

…cupidum, pater optime, vires

deficiunt…

[Sermones II 1, 12—13]

 

…nec sermones ego mallem

repentis per humum quam res conponere gestas

terrarumque situs et flumina dicere et arces

montibus inpositas et barbara regna tuisque

auspiciis totum confecta duella per orbem

claustraque custodem pacis cohibentia Ianum

et formidatam Parthis te principe Romam,

si quantum cuperem possem quoque, sed neque parvom

carmen maiestas recipit tua nec meus audet

rem temptare pudor quam vires ferre recusent

[Epistulae II 1, 250—259]

Как представляется, Гораций писал медленно, и часто исправлял:

…operosa parvos

        carmina fingo

[Carmina IV 2, 31]

 

scribendi recte: nam ut multum, nil moror…

[Sermones I 4, 13]

 

saepe stilum vertas…

[Sermones I 10, 80]

 

Sic raro scribis, ut toto non quater anno

membranam poscas, scriptorum quaeque retexens

[Sermones II 3, 1—2]

 

sed turpem putat inscite metuitque lituram.

[Epistulae II 1, 167]

 

…carmen reprehendite, quod non

multa dies et multa litura coercuit atque

praesectum deciens non castigavit ad unguem

[, 292—294]

Как «собрат по перу», свободен от зависти и к заслугам и репутации коллег:

…nil mi officit, inquam,

ditior hic aut est quia doctior, est locus uni

cuique suus…

[Sermones I 9, 50—52]

 

arguta meretrice potes Davoque Chremeta

eludente senem comis garrire libellos

unus vivorum, Fundani, Pollio regum

facta canit pede ter percusso, forte epos acer

ut nemo Varius ducit, molle atque facetum

Vergilio adnuerunt gaudentes rure Camenae

[Sermones I 10, 48—53]

 

Как философ, Гораций конкретно не причисляет себя ни к какой школе; иногда он стоик, в целом — эпикуреец, «в теории и на практике»:

…carpe diem quam minimum credula postero

[Carmina I 11, 8]

 

Parcus deorum cultor et infrequens,

insanientis dum sapientiae

       consultus erro, nunc retrorsum

              vela dare atque iterare cursus

[Carmina I 34, 1]

 

…namque deos didici securum agere aevom

nec, siquid miri faciat natura, deos id

tristis ex alto caeli demittere tecto.

[Sermones I 5, 101]

 

ac ne forte roges, quo me duce, quo lare tuter

nullius addictus iurare in verba magistri,

quo me cumque rapit tempestas, deferor hospes.

nunc agilis fio et mersor civilibus undis

virtutis verae custos rigidusque satelles,

nunc in Aristippi furtim praecepta relabor

[Epistulae I 1, 13—18]

Как политик:

parce privatus nimium cavere…

[Carmina III 8, 26]

Общаясь с «великими мира сего», Гораций проявлял большой такт, очевидный по его знакомству с Августом, Меценатом и прочими. Гораций часто «расточает комплименты» в адрес патронов, и делает это с виртуозным мастерством. Epistulae I 9 демонстрирует умение Горация не только приобретать, но и сохранять расположение патронов при любых обстоятельствах. См. также Epistulae I 17.

Вокруг Горация благородные и образованные люди, с которыми его связывает близкая дружба. В первую очередь это явствует из имен, к которым обращены многие стихотворения, и повод, по которому они были написаны.

       …pauperemque dives

me petit…

[Carmina II 18, 10—11]

 

Plotius et Varius, Maecenas Vergiliusque,

Valgius et probet haec Octavius optimus atque

Fuscus et haec utinam Viscorum laudet uterque

ambitione relegata. te dicere possum,

Pollio, te, Messalla, tuo cum fratre, simulque

vos, Bibule et Servi, simul his te, candide Furni,

conpluris alios, doctos ego quos et amicos

prudens praetereo…

[Sermones I 10, 89—96]

 

…tamen me

cum magnis vixisse invita fatebitur usque

invidia…

[Sermones II 1, 75]

В числе любимых авторов Горация в основном авторы греческие:

vos exemplaria Graeca

nocturna versate manu, versate diurna

[, 268—269]

Помимо греческих имен, которым следовал Гораций, об этом говорят такие строки:

quorsum pertinuit stipare Platona Menandro?

Eupolin, Archilochum, comites educere tantos?

[Sermones II 3, 11—12]

 

Troiani belli scriptorem, Maxime Lolli,

dum tu declamas Romae, Praeneste relegi

[Epistulae I 2, 1—2]

Жизнь Горация несколько раз подвергалась опасности. Гадюка и медведь:

ut tuto ab atris corpore viperis

dormirem et ursis, ut premerer sacra

       lauroque conlataque myrto,

              non sine dis animosus infans.

[Carmina III 4, 17—20]

Поражение при Филиппах:

vestris amicum fontibus et choris

non me Philippis versa acies retro,

[Carmina III 4, 25—26]

Упавшее дерево:

       devota non extinxit arbor

[Carmina III 4, 27]

Шторм у мыса Палинур на побережье Лукании:

              nec Sicula Palinurus unda.

[Carmina III 4, 28]

Волк:

namque me silva lupus in Sabina,

        fugit inermem

[Carmina I 22, 9—12]

Горцаций не был женат:

Martiis caelebs quid agam kalendis

[Carmina III 8, 1]

Гораций был невысокого роста (Светоний приводит отрывок из письма Августа Горацию, по которому можно предположить, что Гораций был тучен):

…ab imo

ad summum totus moduli bipedalis…

[Sermones II 3, 308—309]

Имел черные волосы:

…nigros angusta fronte capillos

[Epistulae I 7, 26]

Рано поседел:

…praecanum…

[Epistulae I 20, 24]

 

lenit albescens animos capillus

[Carmina III 14, 25]

Слаб зрением:

hic oculis ego nigra meis collyria lippus

inlinere…

[Sermones I 5, 30—31]

В юности заботился о своей внешности:

quem tenues decuere togae nitidique capilli,

[Epistulae I 14, 32]

Гораций не хотел пережить Мецената. Как оказалось, этот поэтический зарок Гораций исполнил почти буквально. Меценат умер в конце 8 г. до н.э., и Гораций пережил его только на несколько недель (от внезапной болезни).

              …ille dies utramque

ducet ruinam. non ego perfidum

dixi sacramentum: ibimus, ibimus,

       utcumque praecedes, supremum

              carpere iter comites parati.

[Carmina II 17, 8—12]




Каллиграфия: © Stephanicus, 2010
На сайте используется греческий текст, установите шрифт Palatino Linotype.

INDEX TABULARUMINFORMATIOINDEX AUCTORUM
© GAI M. SEVER • MMDCCLXII A.U.C. • MOSCOVIAE